Του συνεργάτου του www.apodimos.com Αρχιπλοιάρχου Π.Ν. ε.α. Ηλία Παπαφρατζέσκου.

Η αιτία της πρόσφατης Τουρκικής οικονομικής κρίσης, είχε φαινομενικά ως αφαιτερία το πρόβλημα στο τραπεζικό σύστημα (έτος 2000*) και στη συνέχεια την αιφνίδια σύγκρουση για την καταπολέμηση της διαφθοράς, μεταξύ του πρωθυπουργού κ Ετσεβίτ και του προέδρου της Τουρκικής Δημοκρατίας κ. Σεζέρ, που ανάγκασε τη Δύση και τις δύο φορές να προσέλθει ως αρωγός, με το ΔΝΤ να παρέχει το εντυπωσιακό ποσό των 10 δις εκ. δολαρίων σε πρώτη φάση, για την στήριξη της τουρκικής οικονομίας.

Η κρίση ήταν αναμενόμενη, δεδομένου ότι είναι προϊόν κρίσης του δομικού Κεμαλικού συστήματος και έχει άμεση σχέση με την λειτουργία των Δημοκρατικών Θεσμών στην χώρα αυτή.

Η Τουρκική Οικονομία τα τελευταία χρόνια παρουσιάζει εικόνα αντιφατική, με υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης αλλά και με σημαντικές διακυμάνσεις. Ανάπτυξη με ασύμμετρο τρόπο, δημιουργώντας μεγάλες κοινωνικές ανισότητες, που οδηγούν μεγάλα μέρη του πληθυσμού, προς την φτώχεια και τον ακραίο Ισλαμισμό.

Επιπλέον η Τουρκική Οικονομία παρουσιάζει μεγάλα δημοσιονομικά ελλείμματα, υψηλό πληθωρισμό και υψηλά επιτόκια. Ο Τραπεζικός τομέας παραμένει κομβικό σημείο διαπλοκής μεταξύ Οικονομίας και Πολιτικού συστήματος. Οι ιδιωτικοποιήσεις δεν προχωρούν δεδομένου η κυβέρνηση, δεν προτίθεται να παραχωρήσει μεγαλύτερο μέρος μετοχών αλλά και της διοίκησης των κρατικών επιχειρήσεων σε ιδιώτες επιχειρηματίες.

Η Οικονομική ανάπτυξη στηρίχθηκε κυρίως στην κρατική παρέμβαση και προστατευτισμό, στους τούρκους επιχειρηματίες και την είσοδο δυτικών κεφαλαίων στην χώρα, σε συνδυασμό με την εκβιομηχάνιση, την μετανάστευση και την άνοδο της γεωργικής παραγωγής .

Άλλο σημαντικό στοιχείο είναι η δημιουργία τα τελευταία χρόνια, (εποχή Οζάλ) μιας ανώτερης αστικής και επιχειρηματικής τάξης η οποία είναι εξαρτημένη από την πολιτική ηγεσία, τρέφει συμπάθεια προς την ηγεσία των ενόπλων δυνάμεων και ζητά μερίδιο της εξουσίας. Τμήμα αυτής υποστηρίζει πως η οικονομία της χώρας δεν πρέπει να εγκαταλείψει πλήρως τον ιστορικό κοινωνικό και οικονομικό περίγυρό της, στον κόσμο του Ισλάμ. Από την άλλη πλευρά γνωρίζει τους κινδύνους που όντως υπάρχουν, με την ριζοσπαστικοποίηση του Ισλαμικού πολιτικού κινήματος .

Οι τούρκοι πολίτες αισθάνονται ανασφαλείς και διαπιστώνουν ότι το κράτος δεν έχει εδραίωση ακόμη ένα αξιόπιστο σύστημα, δημοκρατικής διακυβέρνησης, το οποίο να σέβεται τα προβλήματα του λαού και να προστατεύει τα δικαιώματα των μειονοτήτων.

Αυτό το τουρκικό κράτος αδυνατεί να προσφέρει, στοιχειώδεις κοινωνικές υπηρεσίες, αποσταθεροποιεί την οικονομία, προστατεύει τους εκλεκτούς, αλλά προσφέρει όμως σημαντικά ποσά για στρατιωτικές υπηρεσίες εντός και εκτός της χώρας.

Είναι προφανές ότι μια χώρα όπως η Τουρκία, η οποία έχει θέση υποψηφιότητα για την Ε.Ε. και πρέπει για αυτό τον λόγο να ανοιχθεί στον διεθνή ανταγωνισμό, πρέπει να επιβάλει θεσμικές αλλαγές με ευρύτατες πολιτικές διαστάσεις.

Οι Τούρκοι στρατιωτικοί και αρκετοί πολιτικοί τώρα αρχίζουν να καταλαβαίνουν τι συνεπάγεται, η προσαρμογή της Τουρκίας στην Ε.Ε. , και δεν φαίνεται να τους αρέσει, φοβούμενοι ιδιαίτερα την αλλοίωση του δομικού τους συστήματος, αλλά και την απώλεια προσωπικών ωφελημάτων.

Συμπερασματικά μπορούμε να καταλήξουμε στο ότι :

Η οποιαδήποτε προσπάθεια προσαρμογής της Τουρκικής Οικονομίας στα Ευρωπαϊκά δεδομένα θα είναι δυσχερής, με υψηλό κοινωνικό κόστος καθώς θα οξύνει ακόμη περισσότερο τις ήδη υφιστάμενες κοινωνικές ανισότητες, που έχει δημιουργήσει το Κεμαλικό μοντέλο ανάπτυξης. Αυτό θα διευρύνει το χάσμα μεταξύ της μεγαλοαστικής τάσης, που τμήμα της θέλει την προσέγγιση με την Ευρώπη, την μικροαστική και τα φτωχά στρώματα, που είναι επί το πλείστον Ισλαμιστές και δεν θέλουν προσέγγιση με την Ε.Ε. .

Οι κραδασμοί των κοινωνικών εντάσεων, που θα δημιουργήσει η προσπάθεια προσαρμογής στα Ευρωπαϊκά οικονομικά δεδομένα, θα εντείνει την ήδη υφιστάμενη δομική αστάθεια του Κεμαλικού Κράτους, με κίνδυνο συνολικότερης αποσταθεροποίησης της χώρας.

Η στήριξη προς την τουρκική οικονομία , που έχει ήδη αρχίσει να παρέχει η Δύση μεσω του ΔΝΤ, δεν είναι αρκετή από μόνη της, για να εξαλείψει το πρόβλημα. Απαιτείται γενικότερη ρύθμιση του πολιτικού κοινωνικού και οικονομικού μοντέλου, δηλαδή του ίδιου του Κεμαλικού δομικού συστήματος .

Η Δύση που ενδιαφέρεται για την σταθερότητα του Τουρκικού Κράτους, δεν φαίνεται προς το παρόν διατεθειμένη να ασκήσει ιδιαίτερη πίεση προς την κατεύθυνση αυτή.

Στην Ελλάδα, θα πρέπει να δείξουμε ιδιαίτερη προσοχή και επαγρύπνηση γιατί οποιαδήποτε παραπέρα αστάθεια ή κρίση στην Τουρκία και ιδιαίτερα εάν αυτή εκδηλωθεί σε κοινωνικό επίπεδο, με αύξηση των ανισοτήτων και ενδυνάμωση του Ισλαμισμού. Οι στρατηγοί θα χρειασθεί πιθανώς να χρησιμοποιήσουν και πάλι βία για να στηρίξουν το κοσμικό κράτος ή να εξαγάγουν την εσωτερική κρίση προς την χώρα μας, όπως έχει συμβεί και άλλες φορές στον παρελθόν.

Ένα σαφές δείγμα της μελλοντικής συμπεριφοράς της Τουρκίας προκύπτει από τις πρόσφατες δηλώσεις του Υπουργού Άμυνας της Τουρκίας κ. Τσαμάκογλου (Μάρτιος 2001*), ο οποίος, μετά την εξασφάλιση του πρώτου τμήματος της βοήθειας των 10 δις εκ. δολαρίων από το ΔΝΤ

Α) είπε : « Μετά την εξασφάλιση του δανείου μπορούμε να συνεχίσουμε το εξοπλιστικό μας πρόγραμμα»

Β) είπε, στην πρόσκληση της ελληνικής κυβερνήσεως για μείωση των αμυντικών δαπανών «Αν οι Έλληνες είναι ειλικρινείς να προχωρήσουν στην αποστρατικοποίηση των ελληνικών νησιών» και συνέχισε «οι ένοπλες δυνάμεις θα πρέπει να σταματήσουν να συναγωνίζονται τις τουρκικές γιατί αυτό είναι αδύνατον. » (ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 4 ΑΠΡ. 2001*)

Η Τουρκία παρά την οικονομική κρίση από την οποία μαστίζεται, διαφαίνεται ότι θα εξακολουθήσει να εξοπλίζεται, έστω και αν προσωρινά υποχρεωθεί να αναστείλει, καθυστερήσει ή μειώσει κάποτε κάποιο από τα εξοπλιστικά της προγράμματα, γιατί οι πάγιοι στρατηγικοί της στόχοι της στο Αιγαίο και στο ευρύτερο περιφερειακό της χώρο, δεν έχουν μεταβληθεί.

Η χώρα μας ως εκ τούτου με κάθε θυσία θα πρέπει εξασφαλίσει επαρκώς εξοπλισμένες και ισχυρές Ένοπλες Δυνάμεις ως «Δυνάμεις Αποτροπής» για την ασφάλεια και ειρήνη στην χώρα μας αλλά και στην ευρύτερη περιοχή, γιατί η στρατηγική της αποτροπής, είναι στρατηγική Ειρήνης και όχι Πολέμου.